Trafiğin En Büyük Değişkeni Algoritmalar Değil, İnsanlar
Biz bu tecrübelere bazen gülümseyerek "Murphy Kanunları" diyoruz. Çünkü bunlar bilimsel olarak ispatlanmış değildir. Ama garip bir şekilde, dünyanın neresinde olursanız olun, bir trafik mühendisine anlattığınızda size aynı gülümsemeyle cevap verir:
"Evet... Bizde de aynısı oldu."
Bir sistem, en kritik anda karakterini göstermeye karar verir.
Aylarca, hatta yıllarca kusursuz çalışan bir kavşak kontrol cihazı düşünün. Binlerce faz değişimi... Milyonlarca araç geçişi... Tek bir sorun yok.
Sonra önemli bir gün gelir. Bir müşteri ziyareti, bir belediye başkanı, bir bakan ya da uluslararası bir teknik heyet...
Herkes ekranlara bakarken sistem sanki derin bir nefes alır ve şöyle düşünür: "Bugün beni hatırlayacaklar."
Tam o anda beklenmeyen bir alarm, kısa süreli bir iletişim kesintisi veya hiç görülmemiş bir hata mesajı... Ve ilginç olan şu ki; heyet ayrıldıktan sonra sistem, hiçbir şey olmamış gibi çalışmaya devam eder. Henüz bunun bilimsel bir açıklaması yok ama eminim bunu okuyan birçok mühendis şu anda gülümsüyor.
Laboratuvarda çalışan her şey, gerçek trafikle tanışınca yeniden kendini tanıtır.
Simülasyonlarda her araç kurallara uyar. Hiç kimse son anda üç şerit değiştirmez. Kimse kavşağın ortasında durup telefonunu kontrol etmez. Kimse navigasyon "sağa dön" dedi diye kaldırımdan gitmeyi denemez.
Gerçek trafik ise milyonlarca bağımsız kararın aynı anda çarpıştığı yaşayan bir organizmadır. İşte bu yüzden trafik mühendisliği, aslında araçları yönetmekten çok belirsizliği yönetme sanatıdır.
Yapay Zekâ ve İnsan Davranışları
Sonra toplantıların değişmez sorusu gelir: "Yapay zekâ bunu tamamen çözemez mi?"
Harika bir soru. Ama belki de yanlış soru. Asıl soru şu olabilir:
ASIL SORU
Yapay zekâ trafiği mi anlamaya çalışıyor, yoksa insan davranışlarını mı?
Çünkü trafik dediğimiz şey asfalt değil. Şerit çizgileri değil. Sinyal süreleri değil. Trafik; her biri farklı alışkanlıklara, reflekslere, sabra ve karar verme biçimine sahip milyonlarca insanın aynı anda oluşturduğu dinamik bir sistemdir.
Algoritmalar olasılıklarla çalışır. İnsanlar ise bazen düşük olasılığı kişisel hedef hâline getirir. Ve işte tam da bu yüzden, yapay zekâ ne kadar gelişirse gelişsin, onu besleyen en değerli veri hâlâ gerçek hayattır.
Teknolojinin İnsan Odaklı Evrimi
Yıllardır kavşakları daha akıllı hâle getiriyoruz. Sensörler geliştiriyoruz, kameralar geliştiriyoruz, daha güçlü işlemciler kullanıyoruz ve daha doğru tahmin modelleri oluşturuyoruz. Peki hiç şu soruyu kendimize sorduk mu?
Acaba şehirleri teknolojiye göre mi tasarlıyoruz, yoksa teknolojiyi insanların öngörülemeyen davranışlarına uyum sağlayacak şekilde mi geliştiriyoruz?
Çünkü akıllı ulaşım sistemlerinin amacı insanları teknolojiye uydurmak değildir. Teknolojiyi, insan yaşamını daha güvenli, daha verimli ve daha sürdürülebilir hâle getirecek şekilde geliştirmektir.
İşte bu nedenle, akıllı ulaşım sistemleri yalnızca elektronikten, yazılımdan veya yapay zekâdan ibaret değildir. Bu disiplin; mühendisliğin, veri biliminin, psikolojinin, şehir planlamasının, haberleşme teknolojilerinin ve en önemlisi insan davranışlarının kesişim noktasıdır.
Belki de bu mesleği bu kadar heyecanlı yapan da budur. Çünkü her yeni proje bize bir kez daha aynı gerçeği hatırlatıyor:
Teknolojiyi geliştirmek zor olabilir. Ama insan davranışlarını anlamak... her zaman biraz daha zordur.
