Veri Her Şeyi Gösterir. Ama Her Şeyi Anlatmaz.
Akıllı ulaşım sistemleri üzerine çalıştıkça bu sözün ne kadar doğru olduğunu her geçen gün daha iyi anlııyorum. Çünkü yıllardır sektör olarak aynı hedefin peşindeyiz: Daha fazla veri toplamak, daha fazla ölçmek, daha fazla görmek ve doğal olarak daha doğru kararlar verebilmek.
Eskiden en büyük problemimiz veri eksikliğiydi. Bir kavşaktan kaç araç geçtiğini bilmek, ortalama seyahat süresini hesaplayabilmek ya da bir olayın nerede meydana geldiğini öğrenebilmek yeterli kabul edilirdi.
Bugün ise bambaşka bir noktadayız. Radarlar, kameralar, elektronik ücret toplama sistemleri, video analitikler, meteorolojik sensörler, bağlantılı araçlar ve yapay zekâ... Artık veri toplayamamak gibi bir problemimiz yok. Belki de ilk kez, ihtiyacımız olandan daha fazla veriye sahibiz.
TEMEL SORU
Topladığımız veri gerçekten bize trafiği anlatıyor mu?
Meteorolog Edward Lorenz tarafından ortaya konulan Kelebek Etkisi, çok küçük başlangıç değişimlerinin zamanla beklenmedik derecede büyük sonuçlar doğurabileceğini anlatır. Trafik de tam olarak böyle davranır.
Bir sürücünün gereksiz yere yaptığı küçük bir fren, arkasındaki aracın daha sert fren yapmasına neden olur. Birkaç dakika sonra ise kilometrelerce geride, nedeni anlaşılamayan bir trafik yoğunluğu oluşur. İlk sürücü çoktan gitmiştir; geride kalan yüzlerce kişi ise neden durduğunu bilmez. İşte bu yüzden trafik, bir makineden çok yaşayan bir organizmaya benzer.
Veri Olanı Gösterir, Davranış Olacak Olanı Belirler
Bir radar hızı gösterir, bir kamera yoğunluğu, elektronik ücret toplama sistemleri ise akışı ortaya koyar. Yüksek hızlı ağırlık ölçüm sistemleri ve yapay zekâ olayları saniyeler içinde algılar. Bütün bunlar son derece değerlidir.
Ancak hiçbir sensör tek başına şu sorunun cevabını veremez:
"Sürücü neden o kararı verdi?"
Belki de ulaşım mühendisliğinin geleceğini şekillendirecek en önemli soru budur. Satrançta büyük ustalar sadece mevcut hamleyi düşünmez; rakibin bundan sonraki olası davranışlarını da hesaplar. Bugün modern trafik yönetimi de aynı dönüşümü yaşıyor. Artık sadece araçları saymıyoruz; davranışı anlamaya çalışıyoruz.
Sensör Çağından Anlamlandırma Çağına
Çoğu zaman daha fazla veri toplarsak daha doğru karar vereceğimizi düşünüyoruz. Oysa karar kalitesini belirleyen yalnızca veri miktarı değildir. Verinin doğruluğudur, bağlamıdır, anlamıdır ve en önemlisi onu doğru yorumlayabilme yeteneğidir.
Bir Trafik Yönetim Merkezinde aynı ekrana bakan iki deneyimli mühendis, aynı veriyi yorumlayarak birbirinden farklı senaryolar geliştirebilir. Çünkıı veri tek başına konuşmaz. Veriyi konuşturan; deneyim, mühendislik bakış açısı ve doğru analizdir.
GELECEĞİN VİZYONU
Geleceğin şehirleri daha fazla veri ürettikleri için değil; topladıkları veriyi daha doğru anlamlandırabildikleri için akıllı olacaklar.
Önümüzdeki yıllarda akıllı ulaşım sistemlerinde rekabetin daha fazla sensör geliştirmekten çok, daha doğru karar verebilen sistemler geliştirmeye doğru evrileceğine inanıyorum. Belki de artık sensör çağından anlamlandırma çağına geçiyoruz.
Ve geleceğin ulaşım teknolojilerinde en değerli mühendislik disiplini, daha fazla veri toplamak değil; doğru soruları sorabilmek olacak. Çünkü bazen bir sistemi geliştiren şey yeni cevaplar değildir. Yeni sorulardır.
